Enerjiyi eşapmana taşır.
Tulumba, merkez/ikinci çark, üçüncü çark, dördüncü çark ve kaçış çarkı boyunca güç iletilir. Dördüncü çarkın dönüşü birçok düzende saniye göstergesi için kullanılır.
MEKANİK SAATÇİLİĞİN TEMELLERİ · 04
Hareketin
matematiği.
Dişli treni yalnızca enerjiyi taşımaz. Her çark ve pinyon çifti hareketin hızını, yönünü ve torkunu değiştirerek zembereğin yavaş boşalmasını ölçülebilir zaman göstergelerine dönüştürür.
Merkez
Üçüncü
Dördüncü
Kaçış
HAREKETLİ DERS · ANA TREN
Yavaş güç,
hızlı ritim.
Tulumba yüksek torkla fakat yavaş döner. Ardışık büyük çark–küçük pinyon eşleşmeleri, hareketi hızlandırarak kaçış çarkına iletir. Her temas noktasında yön değişir ve bir miktar enerji sürtünmeyle kaybolur.
- Giriş
- Yavaş dönüş · yüksek tork
- Çıkış
- Hızlı dönüş · düşük tork
- Amaç
- Enerjiyi eşapmanın sayabileceği ritme ulaştırmak
Animasyondaki boyutlar ve hızlar kavramsaldır; gerçek diş sayıları ve yerleşim kalibreye göre değişir.
BASİT ORAN
72 diş,
12 yaprak.
72 dişli bir çark, 12 yapraklı bir pinyonu sürerse pinyon çarkın her tam dönüşünde 6 kez döner.
72÷12=6Bu tek çift için örnektir; bütün trenin oranı ardışık çiftlerin oranlarının çarpımıyla bulunur.
İKİ AYRI GÖREV
İbrelerin oranını kurar.
Yelkovan bir saatte bir tur atarken akrep on iki saatte bir tur atmalıdır. Kadran treni bu 12:1 ilişkiyi top pinyonu, dakika çarkı ve saat çarkı üzerinden oluşturur.
OKUMA NOTLARI
Birbirine geçen iki dış dişli zıt yönde döner. Trene eklenen her temas, çıkış yönünü yeniden değiştirir.
Diş profili, merkez mesafesi, yüzey kalitesi ve yağlama enerji kaybını etkiler. Kusursuz oran, tek başına verimli aktarım anlamına gelmez.
Dördüncü çarkın bir dakikada bir tur atması yaygın bir düzenlemedir; fakat küçük saniye veya dolaylı merkez saniye yapıları farklı aktarım çözümleri kullanabilir.
KAYNAK TEMELİ
Diş sayısından
zaman göstergesine.
- Reymondin, Monnier, Jeanneret, Pelaratti — The Theory of Horology, bölümler 3 ve 5
- Harold C. Kelly — A Practical Course in Horology, “Wheel Work” ve “Gearing”
Sayısal örnek eğitim amaçlıdır; belirli bir kalibrenin parça listesi veya üretim hesabı değildir.
Her dişli çifti hız ve tork oranını değiştirir. Merkez mesafesi, diş profili, pivot boşluğu ve yağlama toplam iletim kaybını etkiler.
torulli teknik görsel arşivi · 2026MÜHENDİSLİK DOSYASI
Bileşik dişli oranı
Kavramsal anlatımdan ölçülebilir modele geçiş.
TEMEL BAĞINTIi = Π(zsürülen / zsürücü) · nout = nin / i
- z: diş sayısı
- n: dönme hızı [dev/zaman]
- i: toplam aktarım oranı
Sayısal örnek
12→48 ve 10→30 iki kademede toplam oran (48/12)×(30/10)=12:1’dir; 12 dev/dk giriş 1 dev/dk çıkış verir.
Ölçüm protokolü
Her köprü montajından sonra train freedom; dişli merkez mesafesi, endshake ve depthing kontrol edilir.
Hata zinciri
Hatalı merkez mesafesi → yetersiz/aşırı diş teması → iletim hatası, sürtünme ve yerel aşınma.
Kısa değerlendirme